معرفی وبلاگ
پژوهشگر سایت: علیرضا آیت اللهی Ali-reza Ayatollahi ، متولد 1324 در محله مصلی عتیق ( خیابان آیت اللهی کنونی ) یزد ، فرزند آقا میرزا جواد آیت اللهی است که به شدٌت به معماری - ساخت بنا و عمران و آبادی علاقه مند بود ؛ و تحت تاثیر پدر از 1345 به مطالعه خانه های قدیمی یزد پرداخت . وی از سال 1356 در فرانسه مطالعات معماری سنٌتی ( مردم شناسی شهرسازی و مسکن ) را ادامه داده ضمنا" در رم و ونیز ایتالیا به تحصیلات غیر رسمی معماری شرقی ، و در بارسلونای اسپانیا به تحصیلات غیررسمی شهرسازی تاریخی اسلامی ، و در پرووانس به تحصیلات عمران شهری در سطوح کارشناسی ازشد و دکتری پرداخت ؛ آنگاه مقالات و رسالاتی متعدد در معماری و شهرسازی ایرانی - اسلامی در دانشگاه پرووانس فرانسه ارائه داد و از سال 1363 در همین زمینه در ایران به مطالعات خود از جمله از 1374 به عنوان پژوهشگر آمایش سرزمین و از 1381 تا 1392 به عنوان مسؤول مطالعات و تحقیقات عمران شهری در سازمان مدیریت و برنامه ریزی ادامه داده است ؛ که گاه به صورت مقاله طی سخنرانی هائی متعدد در مجامع علمی - تخصصی معتبر تهران ارائه شده اند ...
دسته
عليرضا آيت اللهي ( ادبي )
آرشیو
آمار وبلاگ
تعداد بازدید : 22932
تعداد نوشته ها : 53
تعداد نظرات : 0
Rss
طراح قالب
محمد علي گل کار
دسته ها :
شنبه 1396/3/27
.

امیرچخماق یزد جهانی نمی شود:

مشهورترین میدان جهان شانس ثبت جهانی خود را از دست داد

یدان تاریخی امیرچخماق نام میدانی درکهن شهر یزد است. مجموعه بناهای تاریخی امیرچخماق یزد شامل بازار، تکیه، مسجد و آب انبار که قدمتشان به دوره تیموریان (قرن ۹ هجری) برمی گردد.

به گزارش تابناک یزددر آن دوره امیرجلال‌الدین چخماق از سرداران شاهرخ تیموری و حاکم یزد بود که با همکاری همسر خود فاطمه‌خاتون برای آبادانی یزد مجموعه‌ای شامل تکیه، میدان، حمام، کاروانسراها، خانقاه، قنادخانه، چاه آب سرد و مسجد امیرچخماق را ساخت.

اما حالا این مجموعه تاریخی پرونده آن در آستانه خروج از لیست ثبت جهانی است به طوریکه سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور پرونده ثبت جهانی مجموعه امیرچخماق یزد را از دستور کار خارج می‌کند.

در واقع این مجموعه با ارزش که نقطه خیابان‌های اصلی شهر است شامل مسجد، تکیه، بقعه ستی فاطمه، بازارچه حاجی قنبر، آب انبار ستی فاطمه، نخل و آب انبار تکیه امیر چخماق می‌باشد. این مجموعه از آثار قرن نهم هجری است که امیر جلال‌الدین چخماق از سرداران و امرای شاهرخ تیموری هنگامی که به حکومیت یزد رسید با همکاری همسر خود ستی فاطمه خاتون برای آبادانی، شهر آن را بنیان نهاد. بانیان در شمال مسجد، میدانی ایجاد کردند که هم اکنون پابرجاست و مرکز شهر یزد است. این میدان در عصر صفوی هم به همین نام شهرت داشت. در زمان شاه عباس برخی از این آثار احیاء شده است، از جمله چهار سوقی بر روی کاروانسرا ساخته شده است. اوایل قرن سیزدهم هجری میدان جلوی مسجد و سردر بازار تبدیل به حسینیه شده ‌است . البته آنچه مسلم است در آن زمان، این مکان نقش حسینیه را نداشته، چون ساخت چنین فضاهایی از زمان صفویه به بعد در ایران رواج پیدا کرده است. 

در شرق میدان ا میر چخماق، بازاری به نام حاجی قنبر وجود دارد. این بازار از بناهای نظام‌الدین حاجی قنبر جهانشاهی است. این شخص که به امر جهانشاه قره قریونلو به حکومت یزد رسیده بود آثار دیگری هم در یزد بنا کرد. بعدها بر سر در بازار بنای زیبا و بلندی به اسلوب بناهای موجود در تکیـه‌های یزد سـاخته شد.

این بنـای عظیـم یکی از معـرف‌های شهر یزد است و هنگـامی که می‌گوینـد« میرچخماق» مرادشان همین بناست در حالی که از آثر امیر چخماق نیست. مسجد امیر چخماق که در تاریخ‏های یزد به نام مسجد جامع نو نیز خوانده شده است .

در دوره صفویه به همت امیر جلال الدین چخماق شامی حاکم یزد از امراء و سرداران و مقرب درگاه شاهرخ و زن او ستی (بی بی) فاطمه خاتون احداث شده است. تکیه امیر چخماق در سال ۱۳۳۰ هجری شمسی و با شماره ۳۸۳ و مسجد امیر چخماق در سال ۱۳۴۱ با شماره مستقل ۲۴۷ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیدند. همچنین این بناها و دیگر الحاقات به عنوان مجموعه امیرچخماق نیز با شماره ۲۴۱۶ به ثبت ملی رسیده‌است.

علل خروج پرونده امیرچخماق یزد چیست؟

سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور پرونده ثبت جهانی مجموعه «امیرچخماق» یزد را از دستور کار خارج می‌کند.رعایت عرصه و حریم یک اثر از جمله شرایطی است که باعث می‌شود سازمان بین‌المللی یونسکو اجازه دهد یک اثر با ثبت جهانی در معرض دید جهانیان قرار بگیرد.

آن‌طور که حمید ضیایی‌ پرور مدیرکل روابط عمومی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری به روزنامه ایران گفته است:سازمان میراث فرهنگی در طول این مدت تلاش زیادی به صورت غیر علنی انجام داد تا از طریق مراجع، ستاد فرماندهی نیروهای مسلح، وزارت کشور، وزارت اطلاعات و نهادهای دست اندرکار، مانع انجام این کار غیر قانونی شود.

به گفته او این پرونده در حال ارسال برای ثبت جهانی در سال 2015 بود. ضیایی پرور می‌گوید: از نظر مقررات جهانی هر کشور در هر سال حق دارد فقط یک پرونده را برای ثبت جهانی ارائه کند واگر پرونده ثبت نشود، آن کشور فرصت یک ساله را از دست خواهد داد.

ایران تاکنون از بین 32 هزار اثر ثبت شده در فهرست ملی خود تنها 17 اثر در فهرست جهانی یونسکو دارد که به اعتقاد ضیایی پرور این جایگاه، شایسته ایران نیست چون ایران دارای غنی‌ترین تمدن بشری است که هنوز سرپاست.

به گفته او، امیر چخماق در میان کاندیداهای ایران بالاترین اولویت را داشت و بنا بود که امسال پرونده را ارسال کنند اما با این اتفاق شانس ثبت این اثر گرفته شد و بنابراین پرونده دیگری جایگزین آن خواهد شد.

به گفته او باوجود اینکه سازمان میراث فرهنگی ملاحظاتی به خرج داد و از ابتدا ماجرا را رسانه‌ای نکرد اما عوامل دست اندرکار این موضوع از تمام ظرفیت‌های خود برای اتهام زدن به سازمان استفاده کردند و در نهایت هم به این صورت کار خود را پیش بردند.

به گفته ضیایی پرور سازمان میراث فرهنگی اعتقاد دارد که شهادت و شهدا جزو میراث کشور هستند و این نحوه برخورد با شهدا را خلاف فرهنگ و ارزش‌های والای شهدا می‌داند.

ضیایی پرور می‌گوید: سازمان میراث فرهنگی در حال تهیه یک گردش کار و پیوست کردن تمام مکاتبات انجام شده در این مدت برای مراجع ذی ربط است تا مقامات ارشد کشور در جریان چند و چون ماجرا قرار بگیرند و از این طریق بشود از وقوع اتفاقاتی این چنینی پیشگیری کرد.

او با این توضیح که در این ماجرا یک سری اتهامات به سازمان وارد شد که بدون پاسخ ماند، می‌گوید: برخی، قوانین میراث فرهنگی را قوانین طاغوتی و قبل از انقلاب می‌دانند. بنابراین باید به آنها گفت بسیاری از قوانین کشور از جمله قوانین تجارت، مدنی و... قبل از انقلاب تصویب شده و براساس فرمان حضرت امام(ره) تا مادامی که این قوانین در مجلس نقض نشده به قوت خود باقی است و هر دستگاهی نمی‌تواند با استناد به ماقبل انقلاب بودن آنها از اجرای قوانین سر باز بزند.» به گفته او برخی از افراد، جهانی شدن را مسخره می‌کنند و می‌گویند که ما احتیاج به ثبت جهانی نداریم. در حالی که وقتی یک اثر در یونسکو ثبت می‌شود در 5 هزار سایت جهانی معرفی می‌شود.

به گفته او وقتی یک اثر در فهرست جهانی قرار می‌گیرد و جاذبه‌های گردشگری آن توسط یونسکو معرفی می‌شود به این معنا است که این اثر یگانه است و همتایی دیگر ندارد.

او آثار تاریخی را منبع درآمدی برای کشور در شرایط کاهش قیمت نفت می‌داند که می‌تواند گردشگران و توریست‌های علاقه‌مند به تاریخ و تمدن کشور را به ایران بکشاند و از رهگذر آن ایجاد شغل کند.

به گفته او ثبت جهانی یک اثر می‌تواند باعث شناخت فرهنگ و تمدن ایران در جهان شود. فرهنگ و تمدنی که هنوز آنقدر شناخته شده نیست که برخی کشورها فیلم‌های معاند ساخته شده چون «300» را باور می‌کنند!

امیرترقی نژاد


دسته ها :
شنبه 1395/4/12

خانه تاریخی «مودت» توسط دانشگاه های تهران و یزد مرمت می شود


 خانه مودت

 

چهارشنبه ۱ اردیبهشت ۱۳۹۵ - ۱۲:۳۲

خانه قاجاری مودت با همکاری انجمن علمی تالار دانشکده هنر و معماری دانشگاه یزد و انجمن علمی مرمت دانشگاه تهران مرمت می شود.

به گزارش خبرگزاری مهر، هادی رضوی مسئول طرح احیای خانه مودت و عضو انجمن علمی مرمت دانشگاه تهران در این خصوص گفت: طرح مرمت این خانه تاریخی به طور رسمی از ۲ اردیبهشت مصادف با ۱۳رجب آغاز خواهد شد.

وی با بیان اینکه متولی اصلی احیای خانه، انجمن علمی مرمت دانشگاه تهران است، تصریح کرد: برای راه‌اندازی ابتدایی خانه، هزینه‌ای معادل ۵۰ میلیون ریال برآورد شده و تاکنون حدود ۴۵ میلیون ریال از سوی استادان رشته معماری دانشگاه تهران برای احیای و مرمت خانه جمع‌آوری شده است.

مسئول طرح احیای خانه مودت درخصوص اقدامات انجام شده برای احیای این خانه گفت: هزینه‌های احیای خانه تاکنون به صورت خیریه از استادان رشته معماری تامین شده و اغلب دانشجویان دانشکده هنر و معماری دانشگاه یزد کارهای احیا و مرمت خانه را بر عهده دارند و یک تیم فنی و مهندسی نیز برای همکاری دعوت شدند.

رضوی تصریح کرد: اقدامات اولیه برای اصلاح سیستم برق‌کشى در خانه مودت شروع شده و در مرحله اول چراغ‌ها و سیم‌کشی خانه تست شد و برای نورپردازی خانه از آنجا که باید با کمترین دخل و تصرف باشد از امکاناتی استفاده می‌شود که احتیاج به سیم‌کشی نداشته باشد و بسیار کم حجم باشند.

وی گفت: مرمت کامل این خانه احتیاج به دو سال کار فشرده حرفه‌ای مرمت دارد که امیدواریم با تامین منابع مالی به سرانجام برسد.

وی در خصوص تاریخچه این خانه قدیمی در بافت تاریخی یزد عنوان کرد: خانه قاجاری مودت یکی از منحصر به فردترین خانه‌های تاریخی شهر یزد به شمار می رود و با یک و نیم قرن قدمت، در سال ۱۲۸۶قمری ساخته شده و در ۲۷ دی ۱۳۷۷ با شماره ثبت ۲۲۴۹ به‌ عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

زهرا ساختمانیان


دسته ها :
پنج شنبه 1395/4/10
دسته ها :
سه شنبه 1394/10/8

تسنیم گزارش می‌دهد

امنیت، امکانات و مشوق‌های مالیاتی، لازمه‌ ثبت جهانی بافت تاریخی یزد

 ۲۷ فروردین ۱۳۹۴ - ۰۰:۳۸



..... نشست کارگروه ثبت جهانی بافت تاریخی یزد با حضور نمایندگان دستگاه‌های مختلف دولتی و خصوصی و نمایندگانی از کسبه و مردم این بافت در استانداری یزد برگزار شد.

معماری و شهرسازی

سید محمد حسین آیت‌اللهی رئیس دانشکده هنر و معماری یزد در این نشست با اشاره به اینکه یکی از مهمترین ویژگی‌های استان یزد بافت تاریخی یکپارچه آن است، اظهار داشت: باید زمینه حفاظت از این بافت و ثبت جهانی آن فراهم شود.

 زمانی که دانشکده هنر و معماری دانشگاه یزد در حال شروع به کار بود، دانشگاه یزد مکان لازم برای استقرار این دانشکده در محل دانشگاه را داشت اما تصمیم بر این شد که این دانشکده در بافت تاریخی یزد مستقر شود.

 استقرار این دانشکده در این فضا و همچنین حضور دانشجویان رشته معماری در بافت تاریخی یزد می‌تواند کمک شایانی به حفاظت و بازسازی این بافت ارزشمند داشته باشد.

 اگر ثبت جهانی بافت تاریخی یزد چند دهه قبل رخ داده بود، می‌توانست محوری برای تصمیم‌گیری در مورد نحوه شهرسازی امروز این استان هم باشد.

 در این صورت ما امروز می‌توانستیم حتی ساختمان‌های نوساز خود را متناسب با معماری اسلامی یزدی بسازیم و مشکلاتی که الان گریبان‌گیر شهرهایمان هست را نداشتیم.

ارائه مشوق برای حفاظت از بافت تاریخی یزد

مجید کرباسی معاون توسعه مدیریت و منابع اداره کل امور اقتصادی و دارائی استان یزد هم در این نشست اظهار داشت: در راستای تشویق افراد به بازسازی و مرمت بافت تاریخی مواردی به صورت بند در قانون ذکر نشده است.

 با این وجود، اداره امور اقتصادی و دارائی استان یزد می‌تواند برای کسبه و کسانی که در این زمینه اقدام می‌کند مشوق‌هایی قرار دهد که به بازسازی این بافت اهمیت بیشتری قائل شوند.

عدم امکاناتی از جمله پارکینگ مانع رونق بازار سنتی یزد است

محمدرضا بهشتی نماینده کسبه بازار سنتی یزد هم در این نشست به بیان دیدگاه‌ها و مشکلات بازاریان پرداخت و گفت: یکی از مهمترین مشکلاتی که در بافت تاریخی یزد وجود دارد و بازاریان با آن دست و پنجه نرم می‌کنند، احداث پاساژها { در خیابان ها } است.وی تصریح کرد: گروهی که بیشترین لطمه از این موضوع را می‌بینند، بازاریان و کسبه هستند که مشتریان خود را به دلایل مختلف از دست می‌دهند.نماینده کسبه بازار سنتی یزد نبود پارکینگ و سرویس بهداشتی، امنیت پایین خیابان‌های مرتبط با بازار به دلیل ترافیک و تصادف و همچنین عدم امکانات لازم برای مردم را از جمله مشکلات این بخش دانست.بهشتی افزود: در بحث بافت تاریخی، سه عامل نظافت، روشنایی و اتباع بیگانه سبب عدم حضور مردم بومی یزد در این بخش و بافت می‌شود.

تمام ادارات نسبت به محافظت از بافت تاریخی احساس مسئولیت کنند

طاهره گوهری نماینده مردمی نشست کارگروه ثبت جهانی بافت تاریخی یزد هم در این نشست گفت: غیر از اداره کل میراث فرهنگی، دیگر ادارات و مسئولان هم باید از این محله و بافت تاریخی حمایت کنند.وی تصریح کرد: اداره کل اوقاف و امور خیریه در ارتباط با این بافت صحبت‌هایی انجام می‌دهد اما درب برخی مساجد بافت تاریخی بسته شده و دیوار‌ها و کوچه‌های بافت تاریخی در حال تخریب شدن است.گوهری خاطرنشان کرد: در صورتی می‌توان از این بافت استفاده کرد که به درستی از آن محافظت شود و مردم را با ارزش‌ها و ویژگی‌های این بافت به خوبی آشنا کرد.وی گفت: اداره کل میراث فرهنگی یا مردم می‌توانند بخشی از کار را در نظر بگیرند و نمی‌توان به صورت کامل از آنها انتظار محافظت از بافت را داشته باشند بلکه دیگر ارگان‌ها هم باید در این زمینه احساس مسئولیت نمایند.

بافت تاریخی یزد نیازمند امنیت است

محمدرضا سامعی دیگر نماینده مردمی نشست کارگروه ثبت جهانی بافت تاریخی یزد هم گفت: اتباع افغانی از لحاظ امنیتی برای بافت تاریخی مشکل‌ساز شده و برای بحث توریستی شهر هم وجهه خوبی ندارد.وی خاطرنشان کرد:برخی مناطق هیچ امنیتی در این منطقه وجود ندارد، به همین دلیل نیروی انتظامی باید مسئله امنیتی این بخش را جدی‌تر بگیرد.


آقای استاندار یزد : در باره حفظ بافت تاریخی شهر یزد ( شهر تاریخ جهان ) به عنوان میراث فرهنگی مردم ایران و تمام جهان ، و توسعه و استفاده از آن


جانم فدای آنکه دلش با زبان یکی است 


یعضی خبرگزاری ها  23 / 10 / 1393 .


 استاندار یزد گفت: بافت تاریخی یزد تنها با حرف زدن و برگزاری جلسه و بازدید سامان نمی‏‏یابد بلکه باید با یک برنامه هدفمند، منسجم، علمی و کارشناسی شده در این رابطه اقدام کرد .


ما ! .

در حلٌ مسئله ی بافت تاریخی یزد هم عمق مسئله در عدم شایسته سالاری ؛ و این معضل فزاینده است که کار را به دست کاردان نمی سپارند ؛ و عملا" سلیقه و سیاستِ گاه بسیار بعید از کیاست ! و بنابر این طبیعتا" مجادلات و منازعات حاصله ، جای محوریت دانائی ، و توانائی حاصل از آن ، را می گیرد . و الٌا حلٌ این مسئله ، با امکاناتی حتی نسبتا" محدود و منطقی ، بسیار آسان می نماید ؛ و شاید حدٌاکثر بیش از یک یا دوسال هم به طول نیانجامد .

در این مسئله هم ، گویا مثل سایر مسائل شهر یزد ، و شاید بیش از همه ی آنها ، باید بپذیریم که « هرکسی را بهر کاری ساختند » ؛ و توانائی انجام کار به مدرک تحصیلی و قدرت اداری نیست . این پیشفرض که ما سکٌان قدرت را در دست داریم  ، پس « ما می توانیم » ! ، و در همه چیز و نسبت به همه جا و فراتر از همه کس ... توانائی تخصصی داریم برای ما دوستداران بی ریای شهر یزد متاسفانه و به رغم میل باطنی یک « بگذار تا بیفتد » اجتناب نا پذیر شده است .

« قدرت » و « رانت حاصل از سهم خواهی » که از یک در وارد شوند ؛ « دانائی » و « توانائی » شایسته در خدمت به همه ی مردم شریف یزد ، از در دیگر خارج می شوند .... و همین می شود که ...همین ! .

کافی است که کمیسیونی اداری از دوسه نفر از مسؤولان بلندپایه شهر تشکیل شود و با دعوت از چند نفر یا چندگروه مدعیِ حلٌ مسئله به صورتی رسمی گزارش خلاصه ، پیشنهاد ات و برنامه عملیاتی طلب کنند ؛ و آنگاه همانطور که بارها اشاره شده است ، قبل از این که زمان ازدست برود طی کمیته ای علمی - برنامه ای به تصمیمگیری نهائی بپردازند و به این جدال « برده دل و جان من دلبر جانان من که ممکن است تا صبح قیام قیامت ادامه داشته باشد و به جای « ساختن » و توسعه در جهت تخریب حرکت کند خاتمه دهند . 


دسته ها :
يکشنبه 1393/10/28

ویژگی بارز معماری گیلان و مازندران چیست؟

ایسنا .چهارشنبه ۱۲ شهریور ۱۳۹۳ - ۱۱:۲۹

اقتباس و تلخیص شما بوم .


به نظردکتر محمدمهدی رئیس سمیعی، عضو هیئت علمی معماری دانشگاه گیلان : ما با حفظ سنت‌ها و هویت معماری خود در منطقه می‌توانیم به جایگاه خوبی برسیم، البته مقصود ، بازگشت به معماری سنتی نیست..

 خانه‌های ما در معماری قدیم از فضاهایی نظیر شاه‌نشین، غلام گردش، کاسه‌خانه، بیرونی و اندرونی برخوردار بوده که متناسب با فضای اجتماعی و فرهنگی همان دوره بوده است، ‌اما اکنون فضا و زندگی ما تغییر کرده است و به این مفهوم نیست که نتوانیم یک تدبیر مناسبی بین خاطرات تاریخی و هویت‌های معماری خود با زندگی نو ایجاد کنیم.

معماران کشورهای پیشرفته نه تنها سنت‌های معماری خود را حفظ می‌کنند بلکه سعی می‌کنند آنها را در تداوم معماری روز بکار گیرند.

 سقف‌های چهار شیبه فقط اختصاص به منطقه گیلان و مازندران ندارد، در کشورهای ژاپن، چین، ترکیه، یونان، ایتالیا، اسپانیا، پرتغال، مراکش، مصر، تونس و سواحل شمالی دریای مدیترانه از چنین سقف‌های شیبدار به خصوص چهار شیبه استفاده شده است. معماران این کشورها سعی می‌کنند با آموختن از معماران سبک سنتی خود به ترویج و تداوم این سبک کمک کنند، به همین دلیل وقتی ما از این مناطق بازدید می‌کنیم در می‌یابیم که فضاهای معماری آنها علاوه بر محیط، با هم نیز بسیار هماهنگ هستند، البته سقف‌های شیبدار هماهنگ و موزون یکی از نمونه‌های بارز معماری آنان است.

مدیر گروه علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد واحد رشت گفت: گیلان یکی از مناطقی است که از نظر اقلیمی نیاز مبرم به وجود چنین سقف‌هایی دارد اما متاسفانه معماران جدید ما به شدت از لحاظ داشتن علم کافی برای طراحی این نوع سقف‌ها در وضعیت نامناسبی به سر می‌برند و به علت اینکه توان طراحی درست و اصولی از این سقف‌ها ندارند، در نتیجه طراحی‌هایی ناموزون انجام می‌دهند که با معماری بومی و سنتی ما هیچگونه هماهنگی ندارند و این نقص بزرگی است که در منطقه ما دیده می‌شود.

... حفظ و توسعه معقول معماری بومی با در نظر گرفتن شرایط امروز جهان و هماهنگی با معماری نو از اهداف مااست .

 لزوما فقط با توجه به چند معماری که از سبک‌های تک یا تکنولوژی‌های پیشرفته استفاده می‌کنند، نمی‌توانیم خود را معمار بدانیم چرا که اینگونه سبک‌ها معمولا با هزینه‌های زیاد و نبود امکانات در ایران مواجه است.

طراح مصلی رشت در پاسخ به این سوال که چگونه می‌توان معماری سنتی و معماری نو را تلفیق کرد،‌ گفت: معماری از نظر کلی یک عامل روبنایی در جامعه محسوب می‌شود که عوامل زیربنایی نظیر اقتصاد، فرهنگ و سیاست در آن تاثیر بسیار دارد، معماران ما هم تحت تاثیر همین روند پیش می‌روند.

وی ادامه داد: عملا سنت‌های ما در زمینه موسیقی، معماری و آداب و رسوم‌های محلی موجود در نقاط مختلف با یکدیگر متفاوت است و همچنین ربطی به اتفاقاتی که طی یک دوره در جامعه رخ می‌دهد، ندارد لذا باید سعی کنیم از این دیدگاه اجتناب کنیم و همواره نیز نمی‌توان بنا به شرایط اقتصادی از امکانات فوق پیشرفته بهره جست.


سه شنبه 1393/7/1

پيرهن خود ز گيا بافتي

خشت زدي روزي از آن يافتي

نظامي گنجوي

ابتدا بايد ديد خشت زن يا به گويش غالب يزدي ها « خشت مال » چه كسي بود . ظاهرا" هركسي مي توانست خشت بزند و غالبا" هم مي زد ؛ امٌا بيشتر اوقات از خشت زنان حرفه اي استفاده مي كردند:

يكي ، خشت زناني كه خاك و آب خشت زني را خود تهيه كرده خشت مي زدند و غالبا" به قيمتي در حدود بيست درصد فزونتر از قيمت تمام شده ي آن در مركز شهر به طالبان مي فروختند ؛ اما چندان خريداري نمي يافتند و تعدادشان در كل خشت زنان يزد به يك دهم نيز نمي رسيد .

ديگري ، خشت زناني كه در محلي كه مي خواست ساختمان سازي شود يا در جوار ساختمان سازي كار مي كردند و به مهارت در خشت زدن مشهور بودند . اينان نيز بيش از ده – پانزده درصد از خشت زنان يزد را تشكيل نمي دادند .

سوٌم كارگر( به گويش 1333 يزد : فعله ) ئي كه به اين كار گمارده مي شد ، زير نظر مستقيم بنٌا كار مي كرد و توسط وي كنترل و راهنمائي مي شد ؛ منتهي اجرت خود را معمولا" برحسب هر هزارخشت تهيه شده دريافت مي كرد .

قالب خشت زني را هم كه به عمق معمولا" 5 سانتيمتر ؟ و طول و عرض هريك 20 يا 23 سانتيمتر ؟ بود همه داشتند و يا به قيمتي بسيار ارزان از چوب تهيه مي كردند .

آنچه كه مهم بود مواد خشت زني بود كه به فرايند آن پيوند مي خورد .

اگر مي خواستند خشت خوبي داشته باشند چهار شرط اصلي داشت :

- خشت زن قوي و با انصاف

خشت زدن ظاهرا" كاري بسيار ساده بود كه از هركسي بر مي آمد ، امٌا نياز به قدرت بدني بالا داشت و انصافي كه در ميزان ماليدن خشت ( ورزدادن در مراحل مختلف ) مي بايست وجود داشته باشد ؛ گل به خوبي انتخاب و ورز داده شود و دست آخر با قدرت زياد در قالب پرس شود . آزمايش اين هردو نيز موقعي بود كه پس از خشك شدن كامل خشت ها بنٌا چند خشت از هربخش خشت هاي هره شده بر مي داشت و آنان را با قدرتي متوشط به هم مي كوبيد كه قاعدتا" نمي بايست مي شكستند ... در يزد كارگراني از چند روستا از جمله از روستاهاي مهريز به خوب خشت زدن شهره بودند .

خاك خوب

- خيس خوردن زياد ، مثلا" تا سه روز ( آنهم با آن آب كمياب و گران در بسياري از محلات يزد )

- نبودن شن درشت ( قلوه سنگ ) در خاك آن كه به نظر بناها از استحكام خشت مي كاست

- افزودن كمي كاه به گل ، اگر چه بازهم برخي معتقد بودند كه كاه گرچه برخلاف قلوه سنگ بر استحكام خشت مي افزايد ؛ اما در مقابل از ميزان عايق بودن خشت در مقابل گرما و سرماي كويري مي كاهد . گاهي به جاي كاه نوعي گياه صحرائي با آن مخلوط مي كردند . افسانه اي هم وجود داشت كه خشت با موي بز محكم تر مي شود ، كه البته نگارنده هيچ خشتي كه در آن موي بز به كار برده باشند را نديده است .

- لگد شدن خاك آغشته به آب ( گل ) در چند روز و هر روز چند مرتبه

- موقع ماليده شدن توسط خشت مال ، گلش به خوبي و قدرت بازو مالش داده شود

- موقع نهادن در قالب با قدرت هرچه بيشتر در آن پرس شود

- هردو روي خشت را با آبمال كردن صاف كنند چنان كه خشت به جاي آنكه يك رو باشد دورو باشد .

- خشت را پس از نيم خشك شدن روي زمين ميبايست عمودي روي زمين قرار داد ( هره كرد ) تا بهتر و زودتر خشك شده باز هم بنا به گويش يزدي « مغز خشك » شود

خانه هاي مشهور يزدي كه از دوره هاي زنديان و قاجاريان ، و برخي از حدود دويست و پنجاه - شصت سال پيش ،هنوز پاي برجا و غالبا" قابل استفاده باقي مانده اند از چنين خشت هائي ساخته شده اند .... حال آنكه ، به تقريب غالب ، بخش هاي ارگ مشهور بم بيش از صد تا صد و پنجاه سال عمر نداشت .


دسته ها : خشت زدن
جمعه 1393/6/28

شفته ي آهك

در معماري مردمي يزد كار با آهك يكي از سخت ترين كارها ، و شايد چه از نظر مهارت و چه از نظر فعاليت ، سخت ترين كار بوده است .

آنچه كه تحت عنوان چرس ريزي درون حفره هاي تعبيه شده به عنوان زيربناي انواع ديوارها و ستون ها ، و محض استحكام زيربنا مي ريخته اند را « شفته ي آهك » مي ناميدند .

شفته به معني هر آنچيزي است كه به صورت سفت آن را ساخته باشند ، امٌا برخلاف « گل - آهك » چندان تركيب نشده باشد و ورز داده نباشد .

عمر كاربرد شفته در جهان را تا سه هزار سال تقويم كرده اند .

در پي سازي ابتدا خاك حفاري را كنار محل حفر و به موازات آن انباشت مي كردند ، و براي تهيه شفته آهك هردو - سه متر از آن يك به اصطلاح حفره يا تنوره مي ساختند . كلوخه هاي آهك را نيز به نسبت لازم تهيه مي كردند و ترجيخا" كارگري كه از آهك سازي سررشته داشته باشد را به خدمت مي گرفتند . در دهه 1340 در شهر يزد اجرت روزانه ي كارگر ساده بنٌائي ( فعله ) حدود 30 تا 40 ريال بود ؛ امٌا كارگر آهك كار بين يك و نيم تا دوبرابر آن اجرت دريافت مي داشت ؛ و اگر كارگري ساده زير نظر بنٌا به چنين كاري مي پرداخت وي نيز چيزي بنام انعام مي گرفت . مهمترين وسيله آهك سازي يك بشكه و يك چوب بلند بود . كارگر در حالي كه سرو گردن و گاه حتي دست هاي خود را كهنه پيچ كرده بود كه از آب آهك و بخارِ آن آسيبي نبينند كلوخه هارا در بشكه ريخته به نسبت لازم آب به روي آنان مي ريخت تا كلوخه ها به اصطلاح بشكفند و پس از اينكه تقريبا" شكفتند  چوب را درون بشكه دوران مي داد تا هم بقيه آهك بشكفد و هم دوغاب كاملا" مخلوط خاصل شود .

دوغاب را با سطل و به ندرت با دول ( دلو لاستيكي ) به محل تنوره ها منتقل كرده درون هر تنوره مي ريخت و بلافاصله دوغاب را با خاك تا حدودي مخلوط كرده همين كه تقريبا" مخلوط شده مي رفت تا به صورت گل در آيد ( امٌا به صورت شفته بود ) در درون حفره ي تعبيه شده براي پي مي ريخت كه اين عمل را چرس ريزي مي ناميدند . گاهي اشيائي سخت چون قلوه سنك و پاره آجر و امثال آن نيز به شفته اضافه مي كردند تا پي محكم تر باشد .

هرچه خاك محل پي ريزي ، قلوه سنگي ، شني، ريگي و چِلوئي بودآن را براي تركيب با آهك ومستحكم تر شدن زيربنا مناسب تر مي ديدند ، و به استحكام بنا اميد بيشتري مي بستند .

از نظر اقتصادي نيز خاك هائي شني - قلوه سنگي تر آهك كمتري مي طلبيدند و زودتر با آب آهك تركيب مي شدند حال آنكه خاك هاي رسي تر آب و آهك بيشتري مي طلبيدند ، ديرتر در آب آهك تحليل مي رفتند و ظاهرا" استحكامشان نيز كمتر مي شد ؛ مجموعا" شفته اي كه از خاكي قلوه سنگي تر و شني تر ساخته شده بود زودتر منجمد مي شد، و برعكس ، شفته ي خاك رسي تر مدتي طول مي كشيد تا منجمد شود و به همين دليل سعي مي شد كه پي ريزي يا چرس ريزي در هواي گرم صورت گيرد تا شيفته ي ريخته شده زودتر منجمد شود و به توان به بناكردن به روي آن پرداخت .  


دسته ها :
پنج شنبه 1393/6/27

شفته ي آهك

در معماري مردمي يزد كار با آهك يكي از سخت ترين كارها ، و شايد چه از نظر مهارت و چه از نظر فعاليت ، سخت ترين كار بوده است .

آنچه كه تحت عنوان چرس ريزي درون كانال هاي تعبيه شده به عنوان زيربناي انواع ديوارها و ستون ها ، و محض استحكام زيربنا مي ريخته اند را « شفته ي آهك » مي ناميدند .

شفته به معني هر آنچيزي است كه به صورت سفت آن را ساخته باشند ، امٌا برخلاف « گل - آهك » چندان تركيب نشده باشد و ورز داده نباشد .

عمر كاربرد شفته در جهان را تا سه هزار سال تقويم كرده اند .

در پي سازي ابتدا خاك حفاري را كنار محلِ حفر و به موازات آن انباشت مي كردند ، و براي تهيه شفته آهك هردو - سه متر از آن يك به اصطلاح حفره يا تنوره مي ساختند . كلوخه هاي آهك را نيز به نسبت لازم تهيه مي كردند و ترجيحا" كارگري كه از آهك سازي سررشته داشته باشد را به خدمت مي گرفتند . در دهه 1340 در شهر يزد اجرت روزانه ي كارگر ساده بنٌائي ( فعله ) حدود 30 تا 40 ريال بود ؛ امٌا كارگر آهك كار بين يك و نيم تا دوبرابر آن اجرت دريافت مي داشت ؛ و اگر كارگري ساده زير نظر بنٌا به چنين كاري مي پرداخت وي نيز چيزي بنام انعام مي گرفت . مهمترين وسيله آهك سازي يك بشكه و يك چوب بلند بود . كارگر در حالي كه سرو گردن و گاه حتي دست هاي خود را كهنه پيچ كرده بود كه از آب آهك و بخارِ آن آسيبي نبينند كلوخه هارا در بشكه ريخته به نسبت لازم آب به روي آنان مي ريخت تا كلوخه ها به اصطلاح بشكفند و پس از اينكه تقريبا" شكفتند  چوب را درون بشكه دوران مي داد تا هم بقيه آهك بشكفد و هم دوغاب كاملا" مخلوط خاصل شود .

دوغاب را با سطل و به ندرت با دول ( دلو لاستيكي ) به محل تنوره ها منتقل كرده درون هر تنوره مي ريخت و بلافاصله دوغاب را با خاك تا حدودي مخلوط كرده همين كه تقريبا" مخلوط شده مي رفت تا به صورت گل در آيد ( امٌا به صورت شفته بود ) در درون حفره ي تعبيه شده براي پي مي ريخت كه اين عمل را چرس ريزي مي ناميدند . گاهي اشيائي سخت چون قلوه سنك و پاره آجر و امثال آن نيز به شفته اضافه مي كردند تا پي محكم تر باشد .

هرچه خاك محل پي ريزي ، قلوه سنگي ، شني، ريگي و چِلوئي بودآن را براي تركيب با آهك ومستحكم تر شدن زيربنا مناسب تر مي ديدند ، و به استحكام بنا اميد بيشتري مي بستند .

از نظر اقتصادي نيز خاك هائي شني - قلوه سنگي تر آهك كمتري مي طلبيدند و زودتر با آب آهك تركيب مي شدند حال آنكه خاك هاي رسي تر آب و آهك بيشتري مي طلبيدند ، ديرتر در آب آهك تحليل مي رفتند و ظاهرا" استحكامشان نيز كمتر مي شد ؛ مجموعا" شفته اي كه از خاكي قلوه سنگي تر و شني تر ساخته شده بود زودتر منجمد مي شد، و برعكس ، شفته ي خاك رسي تر مدتي طول مي كشيد تا منجمد شود و به همين دليل سعي مي شد كه پي ريزي يا چرس ريزي در هواي گرم صورت گيرد تا شيفته ي ريخته شده زودتر منجمد شود و به توان به بناكردن به روي آن پرداخت .  


X